Wanneer je duikt in Malapascua, krijg je de kans om de schuwe voshaai te zien. Waarnemingen zijn er bijna dagelijks, wat buitengewoon is voor deze minder bekende en verlegen haai. Je zult hem gegarandeerd herkennen. Deze haai valt op!
Wat een staart!
De staart is wat deze bijzondere haai uniek maakt. Hun uitzonderlijk lange, zweepachtige staartvinnen kunnen soms net zo lang zijn als hun lichaam. En dat is 6 m! Er is geen vergissen mogelijk wanneer je een voshaai ziet!
Die staart lijkt misschien onzinnig, maar is het wapen van dit roofdier. Ze gebruiken hem als een zweep om prooien te verdoven,
Hoewel zijn staartvinnen indrukwekkend zijn, heeft deze schuwe haai ook andere opvallende kenmerken. Hij heeft een korte kop en een kegelvormige neus, en zijn bek en ogen zijn over het algemeen vrij klein. Ze zijn redelijk slank met kleine rugvinnen en gebogen borstvinnen. Hun kleuren variëren van bruinig, blauwig of paarsig grijs met lichtere onderbuiken.
Hoeveel voshaaisoorten zijn er?
We hebben momenteel slechts drie voshaaisoorten. We kennen nog 13 andere soorten, maar die zijn allemaal uitgestorven. De drie nog levende voshaaisoorten behoren allemaal tot het geslacht Alopias en zijn:
- Gewone voshaai (Alopias Vulpinus). Dit is de grootste soort, wordt tot 6 m lang en weegt tot 500 kg
- Grootoogvoshaai (Alopias Supercilious). Dit is de middelgrote voshaai, wordt tot 5 m lang.
- Pelagische voshaai (Alopias Pelagicus). Dit is de kleinste voshaai, wordt tot 3 m lang.
Je kunt de drie soorten onderscheiden aan de hoofdkleur van de rugzijde van het lichaam.
- Gewone voshaaien zijn donkergroen
- Grootoogvoshaaien zijn bruin
- Pelagische voshaaien zijn doorgaans blauw.
Lichtomstandigheden en de helderheid van het water kunnen echter beïnvloeden hoe een haai er voor ons uitziet. Maar voor wetenschappers is dit een onfeilbare methode.
Sinds 1995 bestaat er enige controverse over het mogelijke bestaan van een vierde soort. Deze soort komt blijkbaar voor in de Rode Zee, voor de kust van de Rode Zee. Hij werd eerder ten onrechte als grootoogvoshaai geïdentificeerd. Een allozymanalyse van spierweefselmonsters wees uit dat het mogelijk om een andere soort gaat. Maar wetenschappers hebben de kenmerken van de morfologie (nog!) niet gedocumenteerd.
Wat zit er in een naam?
Hoewel ze in het Engels thresher sharks heten (naar hun dorsvlegel-achtige staart), noemen veel andere talen ze "voshaaien". En de reden is heel eenvoudig! Deze haaien behoren tot de familie Alopiidae. Dat woord komt van het Griekse woord ἀλώπηξ, alṓpēx, wat vos betekent.
Charles Bonaparte bedacht de term als eerste in 1838. Hij gebruikte deze nieuwe Griekse naam voor deze familie & dit geslacht. Zijn nieuwe naamgeving was gebaseerd op Pierre Joseph Bonnaterre "Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature - Ichtylogie", gepubliceerd in 1788.
Bonnaterre's werk was de eerste schriftelijke en wetenschappelijke vermelding van een voshaai. Bonnaterre noemde de haai "zeevos" ("renard marin") en gebruikte de Latijnse naam Squalus Vulpinus ("Haaienvos"). Hij noemde een bron voor de beschrijving van de haai, maar we hebben dat referentiewerk niet kunnen vinden.
Een broodjeaapverhaal wil dat deze haai sluw en vosachtig is. De ouden geloofden dat hij, wanneer hij aas pakte, de haak inslikte tot aan de lijn, die hij doorbeet om zo te ontsnappen.
Hoe dan ook, deze haai heeft in de loop der tijd heel wat andere bijnamen gehad: grayfish, green thresher, sea fox, slasher, swingle-tail, swivel-tail, thin-tail thresher, thrasher, flying snake, tresher shark, whip-tailed shark, en onze favoriet de Zorro-voshaai. Voshaai lijkt de naam te zijn die in de loop der tijd is blijven hangen.
De schuwe voshaai is meer dan een staart
Voshaaien zijn ook om minder bekende redenen fascinerende wezens.
- Voshaaien zijn solitaire dieren die op zichzelf blijven. Maar uit studies is juist gebleken dat de voshaaipopulaties van de Indische Oceaan naar geslacht gescheiden zijn op diepte en ruimte.
- Sommige soorten jagen af en toe toch in groepen van twee of drie, in tegenstelling tot hun solitaire aard.
- Alle soorten trekken over grote afstanden.
- Voshaaien zijn een van de weinige haaiensoorten waarvan bekend is dat ze volledig uit het water springen. Ze gebruiken hun langgerekte staart om zich uit het water te stuwen en maken bochten zoals dolfijnen; dit gedrag heet breaching.
- De meeste voshaaien worden groot geboren! Een voshaaipup kan bij de geboorte al 40% van zijn volwassen formaat hebben.
- De eerste geboorte van een voshaai werd pas in 2013 vastgelegd
Locatie, locatie, locatie
Voshaaien zijn pelagisch en geven de voorkeur aan de open oceaan. Je kunt ze wereldwijd zien, maar ze lijken warmere en gematigde wateren te verkiezen. Ze dwalen ook weleens kustgebieden in. Toch zijn er heel, heel, heel weinig plekken ter wereld waar duikers ze kunnen zien.
Malapascua en met name Monad Shoal in de Filipijnen worden beschouwd als DE topbestemming om pelagische voshaaien te zien tijdens het duiken. De duikstek Monad Shoal is een grote onderwaterberg met meerdere poetsstations.
Duiken bij de poetsstations
Poetsvissen, de blauwgestreepte poetslipvis en de maanlipvis vestigen zich allemaal op een bepaalde plek. Hun poetsbedrijf is als een doktersbezoek en spabehandeling voor alle grotere zeedieren.
Haaien zijn niet immuun voor parasieten en verzamelen die na verloop van tijd op hun huid. Deze parasieten kunnen chronische ziekten, ontwikkelingsproblemen en ademhalingsproblemen veroorzaken als ze zich aan de kieuwen hechten. Haaien zijn ook heel actief, dus net als elke avonturier lopen ze krassen en kleine verwondingen op. Die kunnen tot infecties leiden.
Gespecialiseerde poetsvissen eten deze parasieten en het dode weefsel op en bewijzen de haaien zo een nuttige dienst. Het is geen eenrichtingsverkeer. De poetsers krijgen een gemakkelijke maaltijd. De haaien weten dat poetsvissen belangrijk zijn voor hun gezondheid en bezoeken deze stations regelmatig.
De voshaaien duiken op uit het blauw en cirkelen boven het station. Ook laten ze hun staart zakken. Dat is om aan te geven dat ze gepoetst willen worden. Het is bijna alsof ze willen laten zien dat ze de poetsers niet zullen opeten. Vervolgens gaan ze steeds lager en steeds langzamer zwemmen. Dat is om de poetsers te helpen en te zorgen dat ze overal bij kunnen!
Het is echt een geweldige ervaring om deze schuwe haaien in al hun pracht te zien! De schoonmaakstations liggen aan de rand van de shoal op gemiddeld 25 tot 30m. De duiken zijn daarom doorgaans wat korter en je moet je op deze dieptes op je gemak voelen. We komen soms sterkere stromingen tegen, maar over het algemeen is het geen moeilijke duik. Het is gewoon een gevorderde duik vanwege de diepte.
Bedreigingen voor deze schuwe haai
Alle drie de voshaaisoorten staan op de Rode Lijst van bedreigde soorten van de IUCN als kwetsbaar tot bedreigd. Dat heeft verschillende oorzaken. Om de redenering te begrijpen, kun je die het beste lezen in de woorden van de experts van de IUCN.
Alle leden van het geslacht Alopias, de voshaaien, staan wereldwijd te boek als Kwetsbaar of Bedreigd vanwege hun afnemende populaties. Deze neerwaartse trends zijn het gevolg van een combinatie van trage levenskenmerken, en dus een laag herstelvermogen na matige exploitatie, en een hoge, grotendeels onbeheerde en niet-gerapporteerde sterfte in de doelvisserij en bijvangstvisserij.
IUCN
Naar schatting nemen deze schuwe haaien in aantal af en is hun populatie de afgelopen drie generaties (55,5 jaar) al met 50-79% gedaald.
Wat extreem schokkend is: er is nog nooit een melding geweest van een mens die door een voshaai is gedood.
Gelukkig verandert de mentaliteit. De Filipijnen hebben deze haaiensoort met hart en ziel omarmd en doen er alles aan om hen te beschermen. Met tal van organisaties zoals LAMAVE en Save Philippines Seas vechten om alle zeedieren te beschermen, zijn we ervan overtuigd dat Malapascua en zijn prachtige waarnemingen er ook voor onze kinderen zullen zijn.
Malapascua is echt de beste plek om voshaaien te zien en we bezoeken het eiland regelmatig met Philippine Siren. Een andere hotspot is Alor in Indonesië, dat we aandoen tijdens onze Alor Archipel-route.
