Het was nog geen jaar geleden dat kernproeven op een vloot voor het eerst waren voorgesteld. In die tijd was de bevolking van het Bikini-atol weggevoerd en lagen er nu vierennegentig schepen afgemeerd in de lagune. Zo'n 40.000 man verplaatste zich naar het gebied en de wereld was klaar voor Operation Crossroads om te beginnen. Het was tijd voor de Able-test.
De tests beginnen
Op 1 juli vertrok een B-29 Superfortress, “Dave's Dream”, vertrok van het vliegveld van Kwajalein en arriveerde iets na 8.00 uur boven Bikini-atol. Ze was niet het enige vliegtuig in de buurt. Het zal je misschien verbazen dat er op dat moment meer dan 80 vliegtuigen in de lucht waren. Sommige voor ondersteuning, sommige om de gebeurtenis vast te leggen, sommige om VIP's te vervoeren. Maar alleen Dave's Dream droeg het "Fat Man"-kernwapen "Gilda“.
Dit was niet Dave's Dream's enige betrokkenheid bij het gebruik van kernwapens. Het jaar daarvoor, onder haar vorige naam "Big Stink", was het het aangewezen cameravliegtuig om het bombardement op Nagasaki te filmen. Dit keer was zij echter het middelpunt van de aandacht. Na verschillende oefenvluchten werd "Gilda" enkele seconden voor 9.00 uur losgelaten vanaf 8.530 meter hoogte. Na 48 seconden detoneerde ze op 158 meter boven de doelvloot, met een kracht van 23 kiloton.
De explosie
Het aangegeven doelwit voor de eerste test was de USS Nevada. De omstandigheden waren helder en ze was duidelijk gemarkeerd met een laag feloranje verf. Om verder te helpen, scheen er een fel licht vanaf haar dek. Toch werd ze, hoogstwaarschijnlijk omdat de Fat Boy ontwerp stond erom bekend instabiel te zijn tijdens de vlucht, Gilda zat er flink naast het doel. Het officiële rapport spreekt van 1.500-2.000 voet (457-61 m) naar het westen.
Able was opgezet als een luchtexplosietest, vergelijkbaar met de bombardementen op Hiroshima en Nagasaki (al op lagere hoogte). Dit betekent dat de bom hoog genoeg in de lucht zou ontploffen om te voorkomen dat materiaal van het oppervlak de vuurbol in werd getrokken. De radioactieve splijtingsproducten stegen op tot in de stratosfeer en werden onderdeel van het mondiale milieu in plaats van het lokale.
In the early part of the explosion, there was an intense transitory burst of fireball radiation. Many of the closer ships received doses of neutron and gamma radiation that would have been lethal to anyone on the ship. However, the ships themselves did not actually become radioactive.
De explosie, hoewel naast het doel, richtte ook minder schade aan dan verwacht. Slechts vijf schepen zonken. De transportschepen Gilliam en Carlisle zonken meteen, gevolgd door de torpedobootjagers Lamson en Anderson enkele uren later. De dag daarop zonk ook een Japanse kruiser, de Sakawa, naar de bodem van de lagune.
De gevolgen van de Able-test
Rond Operatie Crossroads hing veel hype. Om verschillende redenen lijkt het erop dat de verwachtingen niet werden ingelost. De bril die werd verstrekt om de explosie te bekijken, werd door velen als te donker omschreven. De waarnemers bevonden zich bovendien 24 kilometer of meer verderop, waardoor de explosie wat klein leek. Voeg daar het feit aan toe dat er maar heel weinig schepen daadwerkelijk zonken, en de pers was niet bepaald door het dolle heen van opwinding. Maar dat vertelt niet het echte verhaal.
Personeel begon al twee uur na de explosie het doelgebied binnen te trekken. Binnen een dag gingen bemanningen aan boord van vrijwel alle overgebleven schepen voor inspectie en om de voorbereidingen voor de tweede test te starten. Ze haalden ook testapparatuur op zodat de metingen konden worden gebundeld. Het officiële rapport vermeldt dat zes schepen zwaar beschadigd raakten, terwijl nog eens 8 schepen ernstig in hun functioneren werden aangetast. Zoals de luchtmacht opmerkte, zouden in een realistisch scenario zo'n 40 schepen buiten gevecht zijn gesteld.
Terwijl de verschillende onderdelen van de strijdkrachten druk bezig waren punten te scoren, kon de realiteit voor elke bemanning die aan boord zou zijn geweest niet worden genegeerd. De dieren die in de Able-test werden gebruikt, vertelden hun eigen verhaal. 57 cavia's, 109 muizen, 146 varkens, 176 geiten en 3.030 witte ratten werden rond de vloot geplaatst op posten die normaal door mensen werden bezet. 35% van de dieren stierf, of werd geëuthanaseerd, in de drie maanden na de explosie. Nog eens 10% werd gedood door de luchtdruk en nog eens 15% door de initiële straling. Ongeacht hoe zwaar de schepen beschadigd waren, was het duidelijk dat ze na de gebeurtenis niet meer bedienbaar zouden zijn geweest.
USS Nevada - Het doel
Als officieel doelwit in de Able-test was de USS Nevada volgeladen met dieren en registratieapparatuur. Omdat ze niet zonk, vertelde ze een heel duidelijk verhaal. Geit #119, vastgebonden in een geschutskoepel en afgeschermd door pantserplaat, kreeg genoeg straling binnen om vier dagen na de test aan stralingsziekte te overlijden. Dat was twee dagen langer dan geit #53, die onbeschermd op het dek stond. Elke onbeschermde plek op het schip kreeg ongeveer 10.000 rem (100 Sv) aan initiële kernstraling van de vuurbal te verduren. Iedereen die diep genoeg in het schip zat om een stralingsreductie van 90% te ervaren, zou nog steeds een dodelijke dosis van 1.000 rem hebben opgelopen.
De beoordeling van de Bulletin of the Atomic Scientists was vrij duidelijk.
“…een groot schip, op ongeveer anderhalve kilometer van de explosie, zou aan zinken ontkomen, maar de bemanning zou worden gedood door de dodelijke uitbarsting van straling uit de bom, en er zou slechts een spookschip overblijven, onbemand ronddrijvend op de uitgestrekte wateren van de oceaan.”
En zo begonnen twaalf jaar van gerichte kernwapentests. Tussen 1946 en 1958 zou het Amerikaanse leger nog tweeëntwintig kernproeven uitvoeren op Bikini-atol. De Marshalleilanden als geheel zouden in totaal zevenenzestig tests meemaken.
Dit kleine biggetje ging naar de Able-test
Een van de beroemdste personages die uit Operatie Crossroads voortkwam, was een van de proefdieren: Varken #311. Door de jaren heen is er veel gediscussieerd over het volledige verhaal, maar #311 zat opgesloten in de badkamer van de officieren op de Japanse lichte kruiser Sakawa. Zoals je je misschien herinnert, ging de Sakawa de dag na de test ten onder... maar #311 was niet aan boord. Ze werd aangetroffen terwijl ze rustig rondpeddelde in de lagune en werd opgehaald voor onderzoek. Het leek erop dat ze niet bepaald blij was met de situatie en een laag bloedbeeld had, maar verder redelijk gezond leek. Binnen een maand was ze volledig hersteld en teruggebracht naar de VS, waar ze jarenlang door de marine werd onderzocht en bestudeerd.
In 1949, na wat waarschijnlijk net zo grondige tests waren als welk varken ooit heeft ondergaan, werd #311 vrijgelaten in Washington's National Zoological Park. Ze was enigszins uitgedijd van haar relatief slanke 50 lb (22 kg) tot een nogal mollige 600 lb (272 kg). Maar ze leefde haar resterende jaar of zo in relatief comfort en luxe.
Klik hier om meer te lezen over het 75-jarig jubileum van Operation Crossroads of de daaropvolgende Baker-test. Of ga, om je plaats te boeken om de nucleaire vloot te zien, naar onze Bikini-atol pagina.
Over de auteur
