Palau was het eerste land op onze planeet dat een haaienreservaat oprichtte, op 25 september 2009. Het kleine land loopt voorop als het gaat om milieubescherming, zoals we hebben gezien in eerdere artikelen. Het was dan ook geen verrassing (voor ons) dat zij de eersten waren die vernieuwden!
Dit eerste haaienreservaat verbiedt alle commerciële haaienvisserij in de wateren van Palau. Het reservaat beschermt ongeveer 600.000 vierkante kilometer oceaan, wat ongeveer zo groot is als Frankrijk! Palau is de thuisbasis van 135 bedreigde of kwetsbare haaien- en roggensoorten en natuurbehoud staat in dit land voorop. Ze laten ons allemaal zien hoe het hoort!
Een VN-bijeenkomst die alles veranderde
President Johnson Toribiong maakte de aankondiging tijdens een bijeenkomst van de Verenigde Naties op 22 september 2011. Tijdens zijn toespraak bij het VN-hoofdkwartier in New York riep hij ook andere landen op om zich bij het kleine land aan te sluiten en de haaienvisserij in hun eigen wateren te verbieden.
Palau was het eerste land ter wereld dat een en een bij elkaar optelde en concrete actie ondernam. Ze zagen dat het ongebreidelde, illegale en grootschalige wegvangen van haaien uit de wateren van Palau het ecosysteem zijn toppredatoren ontnam. Het had ook gevolgen voor het toerisme van het land, een van de belangrijkste attracties.
“De kracht en schoonheid van haaien zijn een natuurlijke barometer voor de gezondheid van onze oceanen.”
— President Johnson Toribiong tijdens de bijeenkomst van de Verenigde Naties
Palau had het afsnijden van haaienvinnen al verboden, maar wilde verder gaan. Reservaatsaanwijzingen verbieden doorgaans de volgende activiteiten binnen de volledige exclusieve economische zone (EEZ) van een land.
- de commerciële visserij op alle haaien
- het behouden van haaien die als bijvangst zijn gevangen
- het bezit, de handel in en de verkoop van haaien en haaienproducten
Het reservaat van Palau beschermde ook de wateren van het hele land, in plaats van alleen een zeereservaat. En daar bleef het niet bij. President Toribiong riep ook op tot een wereldwijd verbod op het afsnijden van haaienvinnen en een einde aan bodemtrawlvisserij. Bodemtrawlvisserij is een vismethode die waardevolle ecosystemen op de zeebodem, zoals koraalriffen, vernietigt. Het is niet duurzaam voor het milieu.
Waarom haaien beschermd moeten worden?
Wereldwijd worden jaarlijks wel 100 miljoen haaien gedood. De helft daarvan wordt gedood om de vinnen te gebruiken in soep. De tweede doodsoorzaak voor haaien zijn netten en overbevissing. Ze komen helaas als bijvangst om bij vissers die op andere soorten jagen.
Haaien worden helaas sneller gedood dan hun populaties groeien. Tegenwoordig staat 40% van de haaiensoorten op de lijst van kwetsbare soorten. Ze variëren van "ernstig bedreigd" tot "gevoelig" op de IUCN-rodelijst. En jammer genoeg komen er jaar na jaar meer bij.
Haaien spelen een cruciale rol in gezonde oceaanecosystemen omdat ze een toppredator zijn. Ze houden het mariene ecosysteem in balans door zich te voeden met dieren die lager in de voedselketen staan. Als haaien uitsterven, zullen andere roofvissen en zeedieren floreren. Dat put de hoeveelheid vis die als voedsel beschikbaar is uit. Haaien houden het natuurlijke evenwicht in stand en maken deel uit van een keten. Als je één schakel uit de keten haalt, stort alles in.
Palau is een kleine oceaannatie en is sterk afgestemd op elke verandering in de wateren eromheen. Ze zien de gevolgen uit de eerste hand en besloten dat het tijd was voor actie, vooral voor hun eigen voortbestaan. En zo werd het eerste haaienreservaat geboren!
"Deze dieren worden afgeslacht en staan misschien op de rand van uitsterven, tenzij we positieve actie ondernemen om ze te beschermen. Hun fysieke schoonheid en kracht weerspiegelen volgens mij de gezondheid van de oceanen; ze springen eruit."
President Toribiong
De lastige weg naar succes
Het handhaven van het verbod is lastig geweest voor Palau. Tot voor kort hadden ze maar één patrouilleboot en een paar polyester bootjes om een gebied ter grootte van Frankrijk te bestrijken. Veel gebieden zijn afgelegen, met maar heel weinig inwoners om activiteiten in de gaten te houden. Volgens een recente schatting opereren er per jaar 50 tot 100 vissersschepen illegaal in Palau. Hoewel de haaienvisserijwet van Palau van kracht is en een boete van 250.000 Amerikaanse dollar met zich meebrengt, blijft haaienvisserij een zeer lucratieve business en nemen visserijbedrijven het risico.
Toen men besefte dat handhaving een probleem was, met slechts één patrouilleboot tot zijn beschikking, zocht het Palau Shark Sanctuary in 2012 hulp.
29 maart 2012
Op 29 maart van dat jaar vond een geruchtmakend incident plaats. De autoriteiten hadden 2 illegale Chinese vissersboten gevolgd die hen steeds wisten te ontwijken. Die dag lukte het hen om er een te benaderen en op de motoren te schieten om ze uit te schakelen. Helaas ketste de kogel af en doodde een Chinese dekknecht.
De Palause rangers ondervroegen de rest van de bemanning. Al snel kwamen ze erachter dat er verder op zee een groter 'moederschip' lag dat de stroperijaanvallen aanstuurde. Dit zette een zoektocht vanuit de lucht met een Cessna en een zoektocht op zee met de hoofdpatrouilleboot in gang.
De patrouilleboot vond het moederschip en wist het na een kat-en-muisspel tot stoppen te dwingen, om vervolgens te zien hoe het in brand stond... hoogstwaarschijnlijk door een opzettelijk aangestoken brand om elk bewijs van stroperij te verbergen. De bemanning werd gered en onmiddellijk gearresteerd.
Toen de nacht viel, was het vliegtuig nog steeds niet teruggekeerd en werd duidelijk dat de piloot verdwaald was. Zelfs met de buitengewone inspanningen van de hele stad Koror, die elk licht aandeed dat ze maar konden en elke beschikbare lichtkogel afschoten om de weg te wijzen, keerde het vliegtuig nooit terug. Het laatste bericht van het vliegtuig was een mayday-oproep dat ze een crash-landing in zee zouden maken. Het wrak is nooit gevonden.
Het incident vormde wekenlang internationaal krantenkoppen. De Chinese regering stuurde een diplomatieke gezant naar Palau om de beschieting te bespreken. De president en procureur-generaal van Palau openden een onderzoek. "Palauanen zijn een zeer trots volk", zei Baiei. "Het hele gebeuren was een tragedie, en een echt gênante." Iets meer dan een jaar later begon Palau samen te werken met SkyTruth en Pew om zijn wateren te monitoren.
Technologie schiet te hulp
Maar zoals de Palauers en hun bondgenoten ontdekken, kan technologie ook voor natuurbehoud worden ingezet. Net zoals autoriteiten trackingapparatuur en satellietgegevens kunnen gebruiken om de activiteiten van mensen op het land te volgen, kunnen ze dat steeds vaker ook op zee doen.
De uiteindelijke droom is om systemen te creëren die alle inlichtingen tegen stroperij in realtime samenbrengen, waardoor de politie en haar helpers een alziend overzicht van hun tegenstanders krijgen. In 2014 werkte SkyTruth samen met Google en de non-profitorganisatie Oceana om Global Fishing Watch. Deze website stelt een leger van aspirant-Bjorn Bergmans in staat om A.I.S.-gegevens van ongeveer 80.000 schepen wereldwijd te volgen. Vorig jaar sloeg Pew de handen ineen met een Brits bedrijf genaamd Satellite Applications Catapult om een virtueel ‘‘watch room’’-programma te creëren. Dit maakt gebruik van live satelliettrackinggegevens en toont een wereldkaart doorkruist met lichtgevende stippen, elk een vissersschip. Hoewel de uitgestrektheid van de oceanen het stropers makkelijk maakt om te ontkomen, maakt technologie het ook moeilijker voor ze om zich te verbergen.
De Palause overheid pakt iedereen die de wetten overtreedt ook zeer hard aan en vernietigt schepen, vervolgt bemanningen en legt zware boetes op. Helaas vangen ze vaak de 'bijvangst', terwijl de grote spelers buiten bereik blijven.
Tot slot kreeg Palau hulp van de rest van de wereld. Japan schonk een patrouilleboot, de PSS Kedam. Dit schip voegde zich bij de gelederen van de Palau National Marine Sanctuary Forces. Eerder in 2020 kreeg Palau ook een gloednieuw patrouilleschip van Australië ter vervanging van de oude, eerste patrouilleboot. Dit verdubbelde hun vloot en verbeterde het maritieme toezicht van het land in zijn exclusieve economische zone (EEZ).
De voordelen voor Palau 12 jaar later
Dus 12 jaar later: wat betekent het voor Palau? Economie was duidelijk een drijfveer voor de Palauaanse regering, aangezien het land het grootste deel van zijn inkomsten uit toerisme haalt. Meer dan de helft van het bruto binnenlands product van Palau komt uit toerisme en de meeste toeristen bezoeken Palau om van de riffen te genieten. De riffen van Palau herbergen per vierkante mijl meer vissen, koraal en andere ongewervelden dan vrijwel waar ook ter wereld. Haaien zijn natuurlijk een grote trekpleister voor duikers en spelen een rol in het gezond houden van de koraalrifecosystemen van Palau.
Teruggebracht tot simpele economie
- Levend is een individuele haai jaarlijks meer dan 170.000 USD waard aan toerisme-inkomsten, of bijna 2 miljoen USD gedurende zijn leven.
- Dood kan een individuele haai 100 USD opleveren - en meestal belandt dat geld in de zakken van een buitenlandse stroper.
Alle data-analyses en peer-reviewed artikelen laten zien dat de lokale gemeenschap van het reservaat heeft geprofiteerd. Het geld blijft in het land en wordt gebruikt voor verdere projecten. Een voorbeeld van zo'n studie vind je hier
Naast een economische impact heeft het reservaat echter ook een impact op het milieu gehad. Zoals bijvoorbeeld gepubliceerd in dit artikel; “Aangezien bedreigingen, afname van populaties en algemene zorgen over haaien echter lager lijken te liggen binnen haaienreservaten dan daarbuiten, en het algemene besef van de regels van het haaienreservaat groot is, is er reden tot optimisme dat haaienreservaten meetbare voordelen kunnen opleveren.”
10 jaar later
Het verbod op haaienvisserij had nog een ander effect. In 2019, tien jaar later, verbood Palau de visserij in 80% van zijn maritieme gebied voor het behoud van het zeeleven. De overige 20% is alleen voor Palause vissers en een paar buitenlandse schepen.
De mensen op de Pacifische archipel Palau geloven stellig in het oude gezegde: "We erven de aarde niet van onze ouders, we lenen haar van onze kinderen.“
Eeuwenlang hebben ze hun kwetsbare mariene ecosysteem duurzaam beheerd door de praktijk van "bul." Dit houdt in dat bepaalde delen van het rif tijdens het paaien en foerageren worden afgesloten voor visserij, zodat de 1.300 vissoorten er kunnen gedijen. Nu is bul de filosofie geworden waarop de eilandnatie haar nieuwe beschermde zeereservaat heeft gebaseerd. President Remengesau Jr. zei: "Er zit een diepere betekenis in bul. Het is een verbod in de zin dat je dit doet ten gunste van je kinderen, omdat je aan morgen en overmorgen en de komende jaren moet denken. In de Palause traditie geven families het idee om een positieve impact op de planeet te hebben van generatie op generatie door. "Laat je eiland altijd een betere plek achter voor je kinderen.”
Het eerste haaienreservaat, maar niet het laatste
Gelukkig was dit het begin van een wereldwijde beweging en steeds meer overheden volgden dit voorbeeld. De Malediven richtten hun haaienreservaat op, kort na Palau, in 2010 en sindsdien hebben steeds meer landen zich aangesloten.
In augustus 2011 kondigde de Federale Staten van Micronesia en de Marshalleilanden plannen aan om zich bij Palau aan te sluiten in een regiobreed reservaat. Dit gezamenlijke reservaat beslaat tegenwoordig 2.000.000 vierkante mijl (5.200.000 km2) oceaan. Om het in perspectief te plaatsen: dit is bijna zo groot als Australië!
Kom het haaienreservaat met eigen ogen bekijken! Ga met ons mee op Palau Siren om de prachtige wateren te verkennen en alle haaien te ontmoeten die het beschermt.
Over de auteur
