Operation Crossroads was een product van zijn tijd. De wereld begon zich te herstellen na de Tweede Wereldoorlog en niemand wilde een herhaling. Maar er heerste ook grote paranoia. De heersende opvatting leek te zijn dat niemand moeilijkheden zou veroorzaken als hij wist dat hij in één dag vernietigd kon worden. Het testen van nieuwe wapens en het tonen van de dramatische effecten aan de wereld hoorde daar allemaal bij. Maar wat is de nalatenschap van Operatie Crossroads vandaag de dag?
Het einde van de operatie
Zoals beschreven in onze blog over de Baker Test, waren de gevolgen voor de nucleaire vloot veel groter dan verwacht. 90% van de doelschepen was bedekt met gevaarlijke hoeveelheden plutonium. Ook het opruimproces had niet het gewenste effect. De situatie was zo erg dat de gezamenlijke stafchefs de opruimoperaties op 10 augustus 1946 stillegden. Dit betekende dat het voorbereiden van schepen voor de derde test, Charlie, niet zou doorgaan. En dus was Crossroads voorbij.
Het oorspronkelijke plan voorzag in een tweede onderwaterdetonatie, de Charlie-test, begin 1947. Het verschil was deze keer dat die buiten de lagune zou plaatsvinden, in dieper water. Het onderzoek zou zich richten op wat er zou gebeuren met een vloot die niet voor anker lag. De officiële reden van de marine voor de annulering was dat er genoeg data was verzameld uit de eerste twee tests. De echte reden was natuurlijk dat ze de schepen die al in Bikini lagen niet konden voorbereiden; en zelfs het grootste leger heeft niet zomaar een tweede voorraad reserveschepen op zak. Zelfs niet na het einde van een oorlog.
De nucleaire vloot en haar bemanning
De radioactieve voetafdruk is waarschijnlijk de grootste erfenis van Operatie Crossroads. Enigszins verrassend was het oorspronkelijke plan van de marine om alle schepen die niet in de Charlie-test werden gebruikt terug naar de VS te varen. In plaats daarvan sleepte de marine van de oorspronkelijke zo'n 100 schepen die in Bikini aankwamen er maar 10 terug en voeren er slechts 12 op eigen kracht naar huis. Van de terugkerende schepen lukte het er maar 9 veilig te slopen... wat je waarschijnlijk alles vertelt wat je moet weten over de radioactiviteit van de vloot.
De overheid voerde gedetailleerde radiologische inspecties uit op terugkerende schepen. Zodra de tests waren voltooid, werden de schepen gesloopt of tot zinken gebracht. Dit gebeurde voornamelijk voor de kust van San Francisco en Hawaï. De marine sleepte de overgebleven schepen in Bikini, die niet door de ontploffingen waren gezonken, terug naar Kwajalein. Hier werden de brandstof en de scherpe munitie verwijderd. Opnieuw werden de boten grotendeels tot zinken gebracht, deze keer buiten de lagunes. De uitzondering was Prinz Eugen: zoals we weten, kapseisde ze in Kwajalein helemaal uit zichzelf voordat haar lot was beslist.
De aanwezigen testen
Het personeel dat betrokken was bij Operatie Crossroads tot zinken brengen was natuurlijk niet echt mogelijk. Maar ze konden uiteraard wel bestudeerd worden. En bestudeerd werden ze, geruime tijd. Je moet niet vergeten dat dit de hele vroege dagen waren van het daadwerkelijk tot ontploffing brengen van kernwapens en het bestuderen van de effecten buiten de aanvankelijke verwoesting. Experts wisten dat het slecht was, uiteraard, maar er was geen echt begrip van hoe slecht... of mogelijk niet slecht.
Vandaag zou er veel strenger worden gemeten en getest dan in de jaren 40. Maar toch namen relevante mensen enorm veel metingen. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om te weten dat de matrozen aan verhoogde straling werden blootgesteld. Maar verrassend genoeg zijn de effecten van die straling op de lange termijn moeilijk vast te pinnen.
Een overheidsstudie uit 1996 toonde aan dat veteranen die in Bikini waren geweest een hoger sterftecijfer hadden dan veteranen die daar niet waren geweest. 4% hoger. Degenen die na de tests aan boord van de doelschepen gingen, hadden ook een hoger sterftecijfer dan degenen die dat niet deden. Bijna 6% hoger zelfs. Het interessante hier is echter dat we niet weten waarom. Het gezonde verstand zou zeggen dat zaken als leukemie en kanker waarschijnlijk een reden zouden zijn. Maar dat zijn ze niet. We weten op dit moment simpelweg niet waarom de sterfte hoger is, afgezien van het feit dat de mensen daar waren.
Meer tests
Als je dacht dat Operatie Crossroads het einde van de tests was, denk dan nog eens goed na!
Internationaal escaleerden de spanningen van de Koude Oorlog tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nadat de Sovjets in 1949 hun eerste succesvolle kernwapenexplosie uitvoerden. Als onderdeel van de daaropvolgende wapenwedloop begon de Atomic Energy Commission, die nu verantwoordelijk was voor de Amerikaanse tests op de Marshalleilanden, te experimenteren met splijtings- en waterstoftechnologie. Het plan was om de eerste van die tests in 1952 op het Enewetak-atol uit te voeren.
Maar terug in Bikini liet de Verenigde Staten op 1 maart 1954 zijn krachtigste kernwapen ontploffen, de 15 megaton zware Castle Bravo-test. De test voerde bestraald koraalstof van de drie eilanden die het verdampte in de vorm van fallout over de bewoonde atollen Rongelap, Ailinginae en Utrok. De sneeuwachtige substantie bedekte de mensen, voedingsmiddelen en het water. Binnen enkele uren leden de bewoners aan de gevolgen van stralingsvergiftiging.
De Bravo-explosie liet Bikini Atoll achter met een krater van ruim anderhalve kilometer breed op de plek van de detonatie. Op satellietbeelden is die vandaag de dag nog steeds heel duidelijk te zien.
Bikini Atoll en zijn bevolking - een triest verleden van ballingschap
De droevigste erfenis van Operatie Crossroads is zeker die van de bevolking van het Bikini-atol. Ze vertrokken op 7 maart 1946 en zijn nog altijd niet teruggekeerd. Ze blijven nucleaire vluchtelingen, verspreid over de eilanden Kili en Ejit, Majuro en andere atollen in de Marshalleilanden. Buiten de Marshalleilanden zijn ze te vinden in gemeenschappen in de Verenigde Staten, met name in Springdale, Arkansas. De Bikini-bevolking - van wie de meesten hun idyllische atol nooit hebben gezien - wil terug naar huis.
Hoewel Bikini niet geschikt is voor permanente bewoning, wordt het veilig geacht voor kortdurende bezoeken. Daarom heronderzocht de Bikini Council begin jaren negentig, met hulp van de US National Parks Service, de lagune. Het plan was om toerisme te ontwikkelen en duikactiviteiten vanaf het land op te zetten. Als onderdeel hiervan werd een duikcentrum op het land gebouwd, dat in juni 1996 openging voor bezoekers. Dit zou helpen een economische basis te bieden voor de Bikini-bevolking na een mogelijke toekomstige herbewoning van het Bikini-atol.
Helaas hebben de Bikinianen zich nog altijd niet permanent kunnen hervestigen op Bikini en het duikcentrum is niet meer in bedrijf.
In 2010 voegde UNESCO added the Bikini Atoll Nuclear Test Site to its list. The UNESCO selected Bikini based on its importance at the dawn of the nuclear era and its paradisiacal island setting juxtaposed with the violence caused by nuclear detonations, very clearly visible in the lagoon’s sunken vessels and the one-mile wide crater caused by the Bravo detonation in 1954.
In 2018 sloot Master Liveaboards zich aan bij de Bikini Council om elk jaar een vast schema van reizen naar Bikini Atoll aan te bieden. Een nalatenschap van Operatie Crossroads is dat je nu de kans hebt om een van de meest afgelegen wrakduiklocaties ter wereld te verkennen en te beduiken.
Over de auteur
